خوب نصب شدن فایبر سمنت برد از روی دیوار تمام‌شده معلوم میشود. درزهای صاف، سطح یکدست و گوشه‌های تمیز نتیجه‌ی کاری است که از مراحل قبل شروع شده، نه از وقتی که ورق بالا می‌رود. نصب روی اسکلت ال اس اف مزیت‌هایی دارد: اسکلت منظم است، استادها با فاصلهی مشخص و تراز کنار هم قرار دارند و پیچ‌کاری ساده است. ولی همین سادگی باعث میشود خیلی‌ها مراحل مهم را رد کنند. در ادامه ترتیب کار روی اسکلت ال اس اف را مرحله به مرحله می‌گوییم، همراه با اشتباه‌هایی که زیاد می‌بینیم. اگر هنوز با خود ورق آشنا نیستید، اول فایبر سمنت برد چیست را ببینید.
مصالح و ابزارهایی که لازم است
قبل از شروع، مطمئن شوید مصالح و ابزار آماده است، چون کمبود هر کدام کار را متوقف میکند. ورق‌های فایبر سمنت با ضخامت و ابعاد انتخاب‌شده، پیچ‌های مخصوص (مقاوم در برابر خوردگی و با سر مناسب)، غشای ضدنفوذ آب باران، نوار و چسب آببند برای درزها، ماستیک مناسب (طبق توصیه‌ی سازنده)، پرایمر و رنگ نما، و در صورت نیاز پروفیل‌های زیرسازی. از نظر ابزار: دریل پیچ‌گوشتی با تنظیم عمق، ابزار برش مخصوص فایبر سمنت (قیچی برقی یا اره‌ی مناسب)، تراز و شاقول، متر و خط‌کش بلند، گیره‌ی نگه‌دارنده، و تجهیزات ایمنی (ماسک، عینک، دستکش). اگر بخشی از این‌ها نباشد یا جایگزین ضعیف‌تری پیشنهاد شود، سؤال کنید.
۱. اول اسکلت را بررسی کنید
ورق روی هر ناهمواری اسکلت خودش را نشان می‌دهد. قبل از نصب باید دیوارها شاقول و تراز باشند، فاصلهی استادها طبق نقشه باشد و سطح روی هم یک صفحه بسازد. استادی که چند میلی‌متر بیرون‌تر نشسته باشد، در نما به‌صورت یک برآمدگی دیده میشود. اصلاح اینجا ساده‌تر از اصلاح بعد از ورق است. با یک خط‌کش بلند (دو متری) روی استادها بکشید و فاصلهی خط‌کش از سطح را در چند نقطه چک کنید. اگر اختلاف زیاد بود، قبل از ادامه اصلاح لازم است. همچنین دور بازشوها (در و پنجره) باید قاب‌بندی کامل و محکم باشد، چون ورق‌های اطراف بازشو بار ضربه‌ی بیشتری می‌بینند.
۲. لایهی ضدنفوذ آب
سمنت برد خودش در برابر رطوبت مقاوم است، اما درزهایش آببند نیستند. برای همین پشت ورق نما معمولاً یک لایهی محافظ (غشای ضد نفوذ باران که بخار را عبور می‌دهد) نصب میشود. نوع و جزئیات آن بسته به طرح فرق میکند. این غشا از پایین به بالا و با همپوشانی (مثل شیروانی) نصب میشود تا آب از روی هم به پایین هدایت شود، نه پشت لایه‌ها. دور بازشوها، زیر پنجره‌ها و محل اتصال به فونداسیون جاهایی‌اند که باید با دقت بیشتری آب‌بندی شوند. نوارهای مخصوص دور پنجره و پلاک‌های محافظ زیر پنجره از اجزای رایج در این بخش‌اند.
اگر به اجراکننده‌ای برخوردید که می‌گوید «نیازی به غشا نیست، ورق خودش ضدآب است»، بدانید این یکی از رایج‌ترین دلایل نشت و خرابی نماهای خشک است. ورق ضدآب (مقاوم) است، ولی درزها و محل پیچ‌ها آببند نیستند.
۳. زیرسازی
در بعضی طرحها ورق مستقیم به استادها پیچ میشود و در بعضی دیگر یک زیرسازی اضافی (مثلاً پروفیل‌های عمودی یا افقی) فاصله‌ای بین ورق و دیوار می‌سازد تا هوا پشت نما جریان داشته باشد. انتخاب بین این دو به طراحی و اقلیم بستگی دارد. نمای دارای فضای تهویه‌شونده در مناطق مرطوب مزیت دارد، چون رطوبت پشت نما را خشک میکند. اگر قصد دارید نمای طرح چوب بزنید، زیرسازی را با جهت و تعداد درزها هماهنگ کنید. نکته‌ی مهم این است که زیرسازی نصب‌شده باید تراز و هم‌سطح باشد و پروفیل‌ها در فاصلهی مناسب به استادها وصل شوند.
۴. برش
برش با ابزار مخصوص فایبر سمنت انجام میشود، مثل قیچی برقی یا اره‌ی مناسب. گردوغبار این ورق حاوی سیلیس است، پس ماسک مناسب و تهویه جدی گرفته شود و ورق ترجیحاً در فضای باز بریده شود. لبه‌های بریده‌شده را قبل از نصب آب‌بندی کنید، چون همین لبه‌ها اولین جایی هستند که آب جذب می‌کنند. بریدن را طبق نقشه‌ی چیدمان ورقها انجام دهید تا ضایعات کم باشد. قبل از برش، خط را با مداد یا خط‌کش علامت بزنید و دو بار اندازه بگیرید. ورق‌های بریده‌شده را مرتب و به ترتیب نصب انبار کنید.
۵. پیچ‌کاری
از پیچ‌های مخصوص و مقاوم در برابر خوردگی استفاده شود. فاصلهی پیچ از لبه‌ی ورق و فاصلهی پیچ‌ها از هم را طبق دفترچهی سازنده رعایت کنید، چون نزدیک شدن بیش‌ازحد به لبه ورق را می‌شکند. سر پیچ نباید بیش از حد داخل برود یا بیرون بماند. دریل را روی تنظیم عمق بگذارید تا سر پیچ هم‌سطح یا کمی داخل‌تر از سطح ورق بنشیند. در بسیاری از نماها سر پیچ بعداً با ماستیک پوشانده میشود. پیچ‌ها باید دقیقاً به استاد برسند؛ پیچی که فقط به ورق یا خارج از استاد خورده باشد، نگه‌دارنده نیست. هنگام پیچ‌کاری، ورق را با دست یا گیره نگه دارید تا حرکت نکند و ترک نخورد.
۶. درزها
ورقها نباید چسبیده به هم نصب شوند. بین‌شان باید فاصلهی مشخصی طبق دفترچهی سازنده باشد تا تغییرات ابعاد با دما و رطوبت جذب شود. درزها هم باید روی استاد قرار بگیرند و بعد از نصب با ماستیک یا روش پیشنهادی سازنده پر شوند. بعضی نماها درز را عمداً در طرح نشان می‌دهند، مثل طرح چوب. درزهای افقی و عمودی معمولاً با الگوی مشخصی (مثلاً آجری یا ردیفی) چیده می‌شوند و بهتر است درز عمودی ورق‌های مجاور در یک خط نباشد تا ضعف ایجاد نشود، مگر اینکه طراح غیر از این خواسته باشد.
۷. رنگ و تکمیل
سطح ورق برای رنگ‌کاری باید با نوع پرایمر و رنگ پیشنهادی سازنده هماهنگ باشد. رنگ نامناسب بعد از مدتی پوسته میشود. ابتدا پرایمر مخصوص سطوح سیمانی زده میشود، بعد یک یا دو لایه رنگ نمای مناسب. در نمای طرح چوب، مراقبت‌های ویژه‌ی خودش را دارد که در سمنت برد طرح چوب توضیح داده‌ایم. رنگ را در هوای مناسب (نه خیلی گرم، نه بارانی) اجرا کنید و بین لایه‌ها مدت خشک شدن را رعایت کنید.
مراحل در یک جدول
| مرحله | هدف | کنترل ساده |
|---|---|---|
| بررسی اسکلت | سطح تراز و یکنواخت | خط‌کش دو متری و تراز |
| غشای ضدآب | جلوگیری از نفوذ باران | همپوشانی از پایین به بالا |
| زیرسازی | پایه‌ی محکم و هم‌سطح | فاصلهی پروفیل‌ها طبق نقشه |
| برش | ابعاد دقیق و ضایعات کم | اندازه‌گیری دوباره و آب‌بندی لبه |
| پیچ‌کاری | اتصال محکم بدون ترک | عمق و فاصلهی پیچ از لبه |
| درز | جذب حرکت و جلوگیری از نشت | فاصلهی یکنواخت روی استاد |
| رنگ | محافظت و ظاهر نهایی | پرایمر سازگار و رنگ نما |
اشتباه‌هایی که زیاد دیده میشود
نصب روی اسکلتی که تراز نیست، حذف لایهی ضدنفوذ برای کم کردن هزینه، چسباندن ورقها به هم بدون درز انبساط، استفاده از پیچ معمولی که زنگ می‌زند و بعد روی نما لک می‌اندازد، و درزهایی که روی استاد نیفتاده‌اند. هر کدام از این‌ها جداگانه هم کافی‌اند تا نما بعد از چند فصل ایراد پیدا کند. اشتباه دیگر نصب ورق مرطوب است: اگر ورقها قبل از نصب خیس شده‌اند، بعد از نصب خشک می‌شوند و جمع می‌شوند و درزها باز می‌شوند. اشتباه بعدی بریدن ورق با ابزار نامناسب است که لبه را می‌شکند و ورق را غیرقابل استفاده میکند. اشتباه آخر هم بی‌توجهی به گوشه‌ها و دور بازشوها است که جزئیات ویژه (نبشی، فلشینگ، ماستیک) می‌خواهند.
گوشه‌ها، بازشوها و محل اتصال به پایه
جزئیات خاص ساختمان‌ها در گوشه‌ها، دور پنجره و در، بالای دیوار (زیر لبه‌ی سقف) و پایین نما (نزدیک زمین) است. در گوشه‌ها معمولاً از نبشی یا پروفیل تزئینی استفاده میشود که لبه‌ی ورق را از ضربه و آب محافظت میکند. دور بازشوها فلشینگ (ورق آب‌گریز) و ماستیک اجرا میشود. زیر پنجره شیب کافی لازم است تا آب جمع نشود. در پایین نما باید فاصله‌ای از زمین یا پی رعایت شود تا ورق با خاک و آب تماس نداشته باشد. این‌ها جزئیات کوچکی‌اند، ولی اغلب جاهایی هستند که بعد از یکی دو سال خرابی از آن‌ها شروع میشود.
داربست و ایمنی کار
نصب نما روی ساختمان دوطبقه بدون داربست استاندارد ممکن نیست. داربست باید محکم، با پایه‌ی مناسب و با نرده‌ی محافظ باشد. ورق‌های فایبر سمنت سنگین‌اند و حمل آن‌ها روی داربست به دو نفر نیاز دارد. وزن مصالح روی داربست باید پراکنده باشد و از انباشت در یک نقطه خودداری شود. کارگران باید کلاه ایمنی، دستکش، عینک و ماسک داشته باشند. باد شدید ورق‌های بزرگ را مثل بادبان تکان می‌دهد و ممکن است خطرناک باشد؛ در روزهای بادخیز نصب ورق‌های بزرگ را متوقف کنید. این‌ها جزئیات کوچکی به نظر می‌رسند، ولی بیشتر حوادث نما از همین‌جاها می‌آیند.
الگوی چیدمان ورقها
ورقها را میشود افقی یا عمودی نصب کرد و درزها را بر اساس طرح نما یا به شکل پنهان قرار داد. در نماهای طرح چوب، ورق یا تخته‌ها معمولاً افقی و با همپوشانی نصب می‌شوند. در نماهای ساده، ورق‌های بزرگ‌تر با درزهای منظم و نمایان چیده می‌شوند. چیدمان باید قبل از نصب روی نقشه یا روی دیوار با گچ علامت‌گذاری شود تا ورق‌های بریده‌شده‌ی کوچک در گوشه‌ها یا بالای بازشوها نیفتد. چیدمان خوب هم ظاهر بهتری دارد و هم ضایعات کمتری تولید میکند. اگر طراح نقشه‌ی چیدمان نما را داده، آن را بخواهید و با دیوار تطبیق دهید.
کنترل کیفیت بعد از نصب
بعد از نصب و قبل از رنگ‌آمیزی، چند کنترل ساده کیفیت کار را نشان می‌دهد. سطح نما را با خط‌کش دو متری از چند زاویه بسنجید. درزها را از نظر عرض یکنواخت و پر بودن با ماستیک ببینید. پیچ‌ها را از نظر هم‌سطح بودن و نبود ترک اطراف سر پیچ بررسی کنید. دور بازشوها و محل اتصال به پی را از نظر آب‌بندی ببینید. بعد از اولین بارندگی هم به نما نگاه کنید: لکه‌ی رطوبت زیر درزها، یا چکه کردن از محل‌های نامعمول، نشانه‌ی ایراد است. در بعضی پروژه‌ها آزمایش آب با شیلنگ روی نما و دور پنجره‌ها انجام میشود و بعد داخل بررسی میشود؛ این یک راه ساده و مؤثر برای شناسایی نقاط ضعف پیش از تحویل است. اگر هر کدام از این کنترل‌ها مشکلی نشان داد، قبل از رنگ‌آمیزی اصلاح لازم است.
زمان و هزینه‌ی نصب: چه چیزی تعیین‌کننده است؟
سرعت و هزینه‌ی نصب نما را چند عامل تعیین میکند: متراژ و ارتفاع نما (داربست بیشتر، هزینه‌ی بیشتر)، تعداد بازشوها و گوشه‌ها (جزئیات بیشتر، کار بیشتر)، نوع ورق (ساده یا طرح چوب)، نوع زیرسازی (مستقیم یا با فاصله و تهویه)، شرایط جوی و دسترسی کارگاه. نمای ساده با ورق‌های بزرگ سریع‌تر نصب میشود و نمای طرح چوب با تخته‌های باریک و چیدمان دقیق زمان بیشتری می‌خواهد. بدون دیدن نقشه و محل پروژه نمی‌شود عدد دقیق گفت. اگر از چند مجری قیمت می‌گیرید، مطمئن شوید همه‌ی بخش‌ها (غشا، زیرسازی، ورق، پیچ، ماستیک، رنگ، داربست) در هر دو آمده است.
جایگاه این مرحله در کل کار
پوشش نما یکی از مراحل ساخت ال اس اف است و باید با بقیه‌ی مراحل هماهنگ باشد. ترتیب کامل را در مراحل اجرای سازه ال اس اف می‌بینید. برای بررسی انتخاب نما، نمای فایبر سمنت برد را هم بخوانید. نمونه‌ی اجراشده: نمای خشک پانل سیمانی در دماوند. اگر می‌خواهید بدانید برای هر فضا کدام ورق مناسب‌تر است، سمنت برد یا کناف کمک میکند.
پرسش‌هایی که زیاد می‌پرسند
آیا میشود فایبر سمنت را مستقیم روی عایق نصب کرد؟
نه. ورق باید به استاد یا زیرسازی محکم پیچ شود، نه به عایق که بار تحمل نمی‌کند. بین عایق و ورق فضای تهویه یا لایهی مناسب طبق طرح در نظر گرفته میشود.
آیا باید ورقها را قبل از نصب رنگ کرد؟
بعضی محصولات پیش‌رنگ یا پایه‌دار عرضه می‌شوند و بعضی بعد از نصب رنگ می‌شوند. هر دو روش کاربرد دارد؛ نظر سازنده را بپرسید. رنگ کردن بعد از نصب درزها را هم پوشش می‌دهد.
نصب در زمستان یا هوای سرد مشکل دارد؟
ورق خودش مشکل ندارد، ولی ماستیک و رنگ شرایط دمایی مشخصی دارند. در هوای سرد یا بارانی بهتر است آن مراحل به تعویق بیفتند.
چه مدت بعد از نصب میشود رنگ کرد؟
بعد از آب‌بندی درزها و خشک شدن ماستیک و پرایمر، طبق دفترچهی سازنده. عجله باعث پوسته شدن رنگ میشود.
آیا نمای فایبر سمنت به نگهداری نیاز دارد؟
بازبینی دوره‌ای درزها و ماستیک‌ها و رنگ‌آمیزی مجدد هر چند سال یک بار توصیه میشود. ترک‌های کوچک را زود ترمیم کنید.
برای پروژه‌ی شما
طباطبائی کیا اسکلت و نما را یکپارچه اجرا میکند. برای مشاوره با ۰۹۱۹۲۲۴۸۴۳۶ تماس بگیرید. صفحه‌های سمنت برد روی LSF و سازه ال اس اف هم اطلاعات بیشتری دارند.
