اگر در ساخت‌وساز جدید با «سمنت برد» یا «فایبر سمنت» برخورد کرده‌اید، احتمالاً درباره‌ی ورقه‌های خاکستری و سفت‌اند که به‌جای گچ یا سیمان روی اسکلت می‌نشینند. این ورقه‌ها خیلی بیشتر از یک نمای ظاهری‌اند. هم نمای بیرونی ساختمان را می‌سازند، هم کف طبقه‌ی بالا، هم سقف حمام و هم دیوار پشت کاشی. اما قبل از انتخاب باید بدانید دقیقاً چه هستند، چه ضعف‌هایی دارند و در چه جاهایی انتخاب مناسبی نیستند. در این مقاله از اول شروع می‌کنیم: از ترکیب مواد تا نصب و خرید.
از چه ساخته میشود؟
فایبر سمنت برد مخلوطی از سیمان، ماسهی سیلیسی، آب و الیاف (اغلب سلولزی) است که در کارخانه به‌صورت ورق فشرده و عمل‌آوری میشود. الیاف همان کاری را می‌کنند که میلگرد در بتن: ورق را در برابر خمش و ترک مقاوم می‌کنند. نتیجه ورقی است که مثل سیمان نسبت به رطوبت، پوسیدگی و آتش مقاوم است ولی به شکل صفحه‌ای نازک و قابل نصب با پیچ در می‌آید. در بعضی خطوط تولید، ورق‌ها بعد از شکل‌گیری با بخار تحت فشار (اتوکلاو) عمل‌آوری می‌شوند تا مقاومتشان به حد مطلوب برسد. نوع فرآیند و درصد مواد از کارخانه‌ای به کارخانه‌ی دیگر فرق می‌کند و بر کیفیت نهایی اثر دارد.
در بازار ایران «سمنت برد» و «فایبر سمنت برد» معمولاً برای یک محصول به کار می‌روند. با این حال بعضی محصولات با ترکیب متفاوتی عرضه می‌شوند، پس مشخصات فنی سازنده را بخوانید و فقط به اسم اکتفا نکنید. درباره‌ی تفاوت این دو اسم هم جداگانه میشود نوشت.
یک نکته‌ی قدیمی: بعضی محصولات سیمانی بسیار قدیمی ممکن است آزبست داشته باشند. محصولات امروزی که از سازنده‌های معتبر خریداری می‌شوند آزبست‌فری‌اند. هنگام خرید، از فروشنده بخواهید مشخصات فنی و ماده‌ی تشکیل‌دهنده را بگوید و اگر محصول از منبع نامعلوم یا دست‌دوم است، اصلاً به آن رضایت ندهید.
چه ویژگی‌هایی دارد؟
مقاومت در برابر رطوبت مهم‌ترین مزیت آن است، چون میشود در حمام و سرویس، زیر سقفهای مرطوب و روی نما استفاده کرد. غیرقابل اشتعال است، نمی‌پوسد، موریانه به آن آسیب نمی‌زند و شکل خود را با تغییر رطوبت نسبتاً حفظ می‌کند. در عوض از ورق گچی سنگین‌تر است، شکننده‌تر است و بریدن و پیچ‌کاری آن دقت بیشتری می‌خواهد. گردوغبار حاصل از برش حاوی سیلیس است و باید با ماسک و تهویه کار شود.
یک ویژگی دیگر هم هست: ورق پایه‌ی رنگ‌پذیری خوبی دارد. با پرایمر و رنگ مناسب، هم برای نمای بیرونی و هم برای داخل قابل رنگ‌آمیزی است. اما سطح آن مثل ورق گچی «یکدست» و «آماده» نیست و برای رسیدن به صافی کامل به لایه‌ی بتونه یا آستر نیاز دارد.
فایبر سمنت برد در مقابل ورق گچی
این مقایسه را زیاد می‌شنوید. ورق گچی (کناف) سبک‌تر، ارزان‌تر، صاف‌تر و ساده‌تر نصب میشود. ولی به رطوبت حساس است و برای بیرون مناسب نیست. فایبر سمنت برد در رطوبت و آتش دوام بیشتری دارد و برای بیرون و فضاهای مرطوب ساخته شده، ولی سنگین‌تر و گران‌تر است. بسیاری از ساختمان‌های ال اس اف از هر دو استفاده می‌کنند: فایبر سمنت در نما و فضاهای مرطوب، کناف در بقیه‌ی فضاهای داخلی. برای انتخاب دقیق‌تر در هر فضا، سمنت برد یا کناف را بخوانید.
کجا استفاده میشود؟
نما
مصرف اصلی آن روی اسکلت‌های سبک مثل ال اس اف است و یک نمای خشک ایجاد می‌کند. جزئیات بیشتر در صفحه‌ی سمنت برد نما و مقاله‌ی نمای فایبر سمنت برد آمده است. نمونه‌ی اجراشده را در پروژه‌ی سرخ‌رود می‌بینید.
کف
به‌عنوان کف سبک روی تیرچه‌های فولادی یا چوبی، به‌خصوص در طبقات ال اس اف، که توضیحش را در سمنت برد کف می‌بینید.
سقف
سقف کاذب در فضاهای مرطوب، که در فایبر سمنت برد سقفی توضیح داده شده است.
دیوار داخلی
جداکننده‌ها و دیوارهای فضاهای مرطوب مثل حمام و آشپزخانه، که در سمنت برد دیوار داخلی آمده است. زیر کاشی حمام و دوش یکی از رایج‌ترین مصارف است.
زیر سقفهای بیرون‌زده و ایوان
سطح زیر ایوان و لبه‌ی سقف شیروانی که در معرض باران و رطوبت است هم یک کاربرد رایج است، چون ورق در برابر رطوبت پایدار می‌ماند.
انواع آن
از نظر سطح، ورق ساده و ورق با طرح چوب وجود دارد. نوع ساده برای رنگ‌کاری و نماهای یکدست مناسب است. نوع طرح چوب سطح خط‌دار شبیه تخته دارد و برای نما بسیار استفاده میشود، که در سمنت برد طرح چوب بیشتر درباره‌اش نوشته‌ایم. از نظر شکل هم ورق‌های بزرگ و تخته‌های باریک (سایدینگ) عرضه میشود. لبه‌ها هم می‌توانند صاف یا مخصوص (مثلاً با پخ برای درز یا همپوشانی) باشند. ضخامت‌ها هم متنوع‌اند و انتخاب آن‌ها به کاربرد بستگی دارد. برای ضخامت به دفترچه‌ی سازنده و طراح مراجعه کنید؛ ضخامت مناسب نما با کف و سقف فرق دارد.
مقایسه‌ی انواع کاربرد در یک نگاه
| کاربرد | نیاز اصلی | نکته‌ی نصب |
|---|---|---|
| نما | مقاومت در باران و تغییر دما | زیرسازی، غشای ضدآب، درز انبساط |
| کف سبک | تحمل بار و ضربه | ضخامت کافی، فاصله‌ی تیرچه‌ها |
| سقف مرطوب | مقاومت در بخار | زیرسازی ضدزنگ، تهویه |
| پشت کاشی | مقاومت در آب | درزگیری و عایق رطوبتی روی ورق |
مراحل کلی نصب
جزئیات نصب هر کاربرد فرق دارد و در مقاله‌ی نصب فایبر سمنت برد روی سازه LSF مفصل آمده، ولی خلاصه‌اش این است: اسکلت یا زیرسازی تراز و مستحکم باشد، ورق با ابزار مناسب بریده شود، با پیچ مخصوص و در فاصله‌ی مشخص نصب شود، بین ورق‌ها درز انبساط باقی بماند، درزها آببندی شوند و سطح برای رنگ آماده شود. هر مرحله اگر خوب انجام نشود، نتیجه‌ی نهایی خراب میشود. به‌خصوص گوشه‌ها، دور بازشوها و محل اتصال به فونداسیون جاهایی‌اند که خطا زود دیده میشود.
ایمنی هنگام کار
برش فایبر سمنت گردوغبار سیلیس تولید می‌کند. در کار طولانی استنشاق این ذرات برای ریه مضر است. ماسک مناسب (حداقل با فیلتر ذرات ریز)، عینک و دستکش استفاده شود. برش در فضای باز یا با تهویه‌ی مناسب انجام شود و در صورت امکان از ابزار برش تر یا همراه با مکنده‌ی غبار استفاده شود. مجری حرفه‌ای این احتیاط‌ها را می‌داند و اجرا می‌کند. اگر کارگرانی را بدون هیچ حفاظی در حال برش یا سمباده‌کاری این ورق‌ها دیدید، به مجری تذکر بدهید.
حمل، انبار و نگهداری ورق
ورق‌ها شکننده‌اند و باید افقی و روی سطح صاف و خشک نگهداری شوند. جابه‌جایی به‌صورت لبه‌ای (ایستاده) توصیه میشود، چون ورق در حالت افقی و با دست خم شده و می‌شکند. نباید ورق را زیر باران یا روی زمین مرطوب گذاشت؛ اگرچه ورق در برابر رطوبت مقاوم است، لبه‌ها و سطح ممکن است جذب آب کنند و رنگ‌پذیری کاهش یابد. اگر ورق‌ها قبل از نصب مدت طولانی در فضای بیرون ماندند، بهتر است قبل از نصب خشک شوند.
چند نکته‌ی خرید
ضخامت واقعی و ابعاد ورق را با اسم محصول مقایسه کنید (گاهی ضخامت واقعی کمتر از ادعا است). روی لبه‌ها و دور برش‌ها باید آببندی انجام شود. فاصله‌ی استادهای زیرسازی طبق دفترچه‌ی سازنده باشد و درزها روی استاد قرار بگیرند. از فروشنده برگه‌ی مشخصات فنی بخواهید و به برند و منبع تولید دقت کنید. ورقی که لبه‌های خرد شده، رنگ نامتجانس یا نشانه‌ی خیس شدن دارد را نپذیرید. و بخشی از ورق (حدود ده درصد) برای ضایعات و برش در نظر بگیرید.
چه چیزهایی قیمت را تعیین می‌کنند؟
قیمت فایبر سمنت برد به ضخامت، نوع سطح (ساده یا طرح چوب)، برند و کشور سازنده، ابعاد ورق و شرایط بازار بستگی دارد. قیمت‌ها تغییر می‌کنند و بدون استعلام روز نمی‌شود عدد ثابتی داد. برای مقایسه‌ی دقیق، مطمئن شوید همه‌ی استعلام‌ها برای یک ضخامت و یک نوع سطح هستند. هزینه‌ی اجرا هم جدا از هزینه‌ی ورق است و به زیرسازی، ارتفاع و پیچیدگی کار بستگی دارد.
چرا در ساختمان ال اس اف این‌قدر رایج است؟
ساختمان ال اس اف اسکلت سبک و نازک دارد و به نمایی نیاز دارد که هم سبک باشد، هم در برابر باران و آتش مقاوم، و هم با پیچ روی استادها نصب شود. نمای آجری و سنگ سنگین است و ملات و آب و زمان می‌خواهد، نمای سیمانی تر روی دیوار سبک ترک می‌خورد، و ورق‌های فلزی یا پلاستیکی از نظر آتش و ظاهر محدودیت‌هایی دارند. فایبر سمنت برد در میانه‌ی این ملاحظات قرار می‌گیرد: نسبتاً سبک، غیرقابل اشتعال، مقاوم در رطوبت و قابل نصب به روش خشک. همین باعث شده در ساخت ویلاهای ال اس اف، نمای خشک با فایبر سمنت انتخاب اول بسیاری از طراحان باشد. نمونه‌های متعددی از آن را در بخش پروژه‌های ما می‌بینید، مثل نمای طرح چوب و ساده فایبر سمنت.
دوام و عمر ورق
عمر یک نمای فایبر سمنت برد را چند عامل تعیین می‌کند: کیفیت ورق و سازنده، درست بودن زیرسازی و فاصله‌ی استادها، اجرای غشای ضدآب، آببندی درزها و لبه‌ها، و رنگ‌آمیزی دوره‌ای. ورق خودش به پوسیدگی دچار نمی‌شود، ولی اگر آب پشت نما جمع شود و تهویه نداشته باشد، اسکلت و عایق آسیب می‌بینند. بنابراین «دوام ورق» را از «دوام نما» جدا ببینید: ورق می‌ماند، ولی نمای بد اجراشده خراب میشود. از مجری ضمانت‌نامه‌ی اجرا و ضمانت‌نامه‌ی مصالح (در صورت وجود) را بخواهید و بپرسید برنامه‌ی نگهداری و رنگ‌آمیزی مجدد چیست.
دما، رطوبت و درز انبساط
هر ماده‌ی ساختمانی با تغییر دما و رطوبت کمی منبسط و منقبض میشود. فایبر سمنت برد هم همین‌طور است و اگر ورق‌ها بی‌درز به هم چسبانده شوند، این حرکت کوچک تبدیل به ترک یا کمانش میشود. به همین دلیل بین ورق‌ها فاصله‌ی انبساط با اندازه‌ی مشخص (طبق دفترچه‌ی سازنده) باقی گذاشته میشود و بعد با ماستیک یا نوار آببندی میشود. در مناطقی که تغییر دما زیاد است، مثل مناطق کوهستانی و ییلاقی، رعایت این نکته حساس‌تر است. نماهایی که بعد از اولین زمستان ترک‌های موازی نشان می‌دهند اغلب همین مورد را رعایت نکرده‌اند.
یک نمای واقعی چطور ساخته میشود؟
به‌عنوان نمونه، ترتیب کار روی نمای یک ویلای ال اس اف معمولاً این است. اول اسکلت فولادی نصب و تراز میشود. بعد لایه‌ی پوشش پایه و غشای ضدنفوذ آب روی آن کشیده میشود، با همپوشانی افقی که آب را به پایین هدایت کند. بعد زیرسازی (در صورت نیاز) و ورق‌های فایبر سمنت با پیچ مخصوص روی استادها نصب می‌شوند. درزها آببندی و سطح برای رنگ آماده میشود. در نهایت پرایمر و رنگ نما اجرا میشود. هر لایه نقش مشخصی دارد: اسکلت بار را می‌برد، غشا آب را می‌راند، ورق ظاهر و محافظت می‌دهد و رنگ سطح را از آفتاب و باران نگه می‌دارد. حذف هر کدام، آن وظیفه را بی‌صاحب می‌گذارد.
باورهای نادرست
«فایبر سمنت برد ضدآب است.» ورق در برابر رطوبت و آب مقاوم است و نمی‌پوسد، ولی درزهای بین ورق‌ها آب‌بند نیستند و باید آببندی شوند.
«فایبر سمنت برد ترک نمی‌خورد.» اگر زیرسازی نامناسب باشد یا درز انبساط رعایت نشود، ورق هم ترک می‌خورد.
«فایبر سمنت برد سازه‌ای است.» این ورق معمولاً پوشش است، نه عضو باربر اصلی. بار اصلی را اسکلت تحمل می‌کند.
«همه‌ی ورق‌ها یکی‌اند.» کیفیت و ترکیب در سازنده‌های مختلف فرق می‌کند.
چند پرسش رایج کارفرماها
آیا میشود روی فایبر سمنت برد کاشی نصب کرد؟
بله، و این یکی از مصارف رایج آن در حمام است. فقط لازم است بعد از نصب ورق، عایق رطوبتی مناسب روی سطح و درزها اجرا شود و بعد کاشی با چسب مخصوص نصب شود. خود ورق به‌تنهایی عایق آب نیست.
آیا میشود روی آن میخ کوبید یا وسیله آویزان کرد؟
برای وسایل سبک از رولپلاک مخصوص استفاده میشود. برای وسایل سنگین باید از قبل پشت ورق تقویت وجود داشته باشد. ورق خودش بار سنگین را تحمل نمی‌کند.
آیا نمای فایبر سمنت صدا ایجاد می‌کند؟
اگر به‌درستی نصب شود، نه. صدای تق‌تق یا لرزش معمولاً از ورق شل یا فاصله‌ی زیاد پیچ‌ها می‌آید. باد شدید هم روی نمای ضعیف اجراشده صدا ایجاد می‌کند.
رنگ نما چند سال دوام دارد؟
به کیفیت رنگ، پرایمر، جهت آفتاب و شرایط محیطی بستگی دارد. نمای رو به آفتاب و باران زودتر نیاز به تجدید رنگ پیدا می‌کند. نگهداری دوره‌ای هر چند سال یک بار، از خرابی جدی جلوگیری می‌کند.
برای پروژه‌ی شما
طباطبائی کیا نمای فایبر سمنت، کف، سقف و دیوار داخلی را اجرا می‌کند. اگر می‌خواهید بدانید کجا از کناف و کجا از فایبر سمنت استفاده کنید، سمنت برد یا کناف را بخوانید. برای مشاوره با ۰۹۱۹۲۲۴۸۴۳۶ تماس بگیرید و صفحه‌ی فایبر سمنت برد را هم ببینید. نمونه‌ی دیگر: نمای خشک پانل سیمانی در دماوند.
