اسم‌هایی مثل W111 و W115 در کاتالوگ‌ها و قرارداد مجری‌ها زیاد دیده میشوند، ولی خیلی از کارفرماها نمی‌دانند چه می‌گویند. خبر خوب این است که منطقشان ساده است. هر کد یک ساختار دیوار را نشان می‌دهد: چند ردیف اسکلت، و چند لایه ورق از هر طرف. وقتی این منطق را بدانید، می‌توانید فقط با دیدن کد بفهمید دیوار چقدر ضخیم، مقاوم و صدابند است و برای چه فضایی مناسب است. در این مقاله هر نوع را به زبان ساده توضیح می‌دهیم و راهنمای انتخاب برای فضاهای مختلف می‌دهیم. اگر هنوز با خود کناف آشنا نیستید، کناف چیست را بخوانید.
دو چیز که کد را می‌سازند
یک: دیوار یک ردیف اسکلت فلزی دارد یا دو ردیف جدا از هم. دو: از هر طرف یک لایه ورق گچی است یا دو لایه یا سه لایه. همین دو انتخاب به دیوار هم ضخامت می‌دهد، هم مقاومت در برابر صدا و آتش و ضربه. دقت کنید که این کدها نام سیستم‌های کناف‌اند و هر برند ممکن است نام‌گذاری مشابه یا متفاوتی داشته باشد. اگر قرارداد شما فقط «W111» نوشته، بپرسید دقیقاً ورق، ضخامت، پروفیل و عایق چیست. کد تنها کافی نیست.
نمای ساده‌ی یک دیوار کنافی از داخل این است: یک رانر در کف و یک رانر در سقف، استادهایی که بین آن‌ها عمودی ایستاده‌اند، ورق‌هایی که از دو طرف به استادها پیچ شده‌اند، و فضای خالی بین ورق‌ها که می‌شود با پشم سنگ یا پشم شیشه پر شود. در W111 ساده‌ترین حالت را می‌بینید و در بقیه‌ی کدها یکی از این اجزا (لایه‌ی ورق یا ردیف اسکلت) بیشتر شده است.
W111، ساده‌ترین
یک ردیف اسکلت و یک لایه ورق از هر طرف. سبک‌ترین و ارزان‌ترین نوع و برای جداکننده‌ی معمولی بین اتاق‌ها مناسب است. عایق صدا و مقاومت آتش آن در حد پایه است و اگر فضای داخل دیوار با پشم سنگ یا پشم شیشه پر شود، صدابندی بهتر می‌شود. در ساختمان‌های مسکونی، W111 برای جداکننده‌ی داخلی یک واحد (مثلاً بین اتاق خواب و راهرو) معمول است. اگر دیوار قرار است ضربه بخورد یا چیزی به آن آویزان شود، بهتر است محل‌های لازم از قبل تقویت شوند.
W112، دو لایه از هر طرف
همان یک ردیف اسکلت، اما دو لایه ورق از هر طرف. استحکام در برابر ضربه، مقاومت در برابر آتش و عایق صدا بهتر از W111 است. وقتی دیوار قرار است ضربه بخورد (مثل راهرو شلوغ) یا ایمنی بیشتری بخواهد، انتخاب رایجی است. ضخامت نهایی دیوار هم بیشتر می‌شود. در ساخت دو لایه‌ای، درز لایه‌ی دوم را باید نسبت به لایه‌ی اول جابه‌جا کرد (درز روی درز نیفتد) تا ضعف و ترک پیش نیاید. در آشپزخانه‌های مسکونی یا فضاهایی که کابینت و وسایل سنگین دارند، W112 تحمل بار بیشتری نسبت به W111 دارد.
W113، سه لایه از هر طرف
اسکلت یک ردیف است ولی سه لایه ورق از هر طرف. برای جاهایی با الزامات بالاتر ایمنی یا مقاومت، و کمتر از دو نوع قبلی رایج است. ضخامت و وزن این دیوار نسبتاً زیاد است و برای کاربردهای خاص (مثل موتورخانه یا دیوار بین فضاهای پرخطر) استفاده می‌شود. اگر طراح چنین دیواری را پیشنهاد داده، دلیل آن را بپرسید.
W115، دو ردیف اسکلت جدا
اینجا اسکلت دو ردیف جداگانه است که با فاصله‌ای بین‌شان قرار می‌گیرند و به هم متصل نیستند، با یک لایه ورق از هر طرف. چون دو طرف دیوار به هم متصل نیستند، ارتعاش صدا کمتر منتقل می‌شود. این ساختار برای عایق صوتی طراحی شده است و در جاهایی مثل دیوار بین واحدهای مجاور، اتاق جلسه و کلینیک به کار می‌رود. پر کردن فضای خالی با عایق معدنی اثر آن را بیشتر می‌کند. نکته‌ی مهم: ردیف‌های اسکلت نباید با هیچ قطعه‌ی فلزی به هم وصل شوند و فاصله‌ی بین آن‌ها باید طبق جدول رعایت شود، وگرنه «پل صوتی» ایجاد می‌شود و مزیت از بین می‌رود.
W116، دو ردیف اسکلت و دو لایه ورق
ترکیب W115 با لایه‌ی بیشتر، یعنی دو ردیف اسکلت جدا و دو لایه ورق از هر طرف. بهترین عایق صوتی و مقاومت را در بین این انواع دارد و کلفت‌ترین هم هست. برای جاهایی که صدا خیلی مهم است. مثلاً دیوار بین دو واحد مسکونی در یک ساختمان مجتمع، بین سینما و راهرو، یا اتاق ضبط. هزینه و ضخامت بالاست و باید با فضای در دسترس هماهنگ شود.
مقایسه در یک جدول
| کد | ردیف اسکلت | لایه‌ی ورق از هر طرف | کاربرد رایج |
|---|---|---|---|
| W111 | یک | یک | جداکننده‌ی معمولی |
| W112 | یک | دو | مقاومت بیشتر در ضربه و آتش |
| W113 | یک | سه | الزامات بالاتر |
| W115 | دو (جدا) | یک | عایق صوتی |
| W116 | دو (جدا) | دو | عایق صوتی بالا |
اعداد دقیق صدابندی و مقاومت در برابر آتش و حداکثر ارتفاع مجاز هر ساختار را باید از جدول رسمی سازنده گرفت و با پروژه‌ی خودتان تطبیق داد. در این نوشته عمداً عدد نیاورده‌ایم، چون با تغییر ورق، ضخامت پروفیل یا عایق، اعداد عوض میشوند.
صدا چطور کنترل می‌شود؟
برای فهمیدن این‌که چرا W115 از W111 صدابندتر است، سه اصل را بدانید. اول، جرم: هر چه دیوار سنگین‌تر باشد صدا کمتر عبور می‌کند، پس لایه‌ی بیشتر ورق کمک می‌کند. دوم، جدا کردن دو طرف دیوار (دکاپلینگ): وقتی دو طرف دیوار به هم متصل نیستند، لرزش از یک طرف به طرف دیگر منتقل نمی‌شود. W115 و W116 با دو ردیف اسکلت جدا همین کار را می‌کنند. سوم، جذب صدا: پشم سنگ یا شیشه داخل جداره انرژی صدا را کم می‌کند. چهارم (که اغلب فراموش می‌شود)، آب‌بندی هوا: هر شکاف کوچک، حتی دور پریز یا زیر دیوار، صدا را راحت عبور می‌دهد. برای همین دور دیوار با ماستیک مخصوص پر می‌شود. این چهار اصل با هم کار می‌کنند و اگر یکی را نادیده بگیرید، بقیه کمتر مؤثرند.
آتش و ضربه
مقاومت دیوار کنافی در برابر آتش به نوع ورق (RG، FR)، تعداد لایه‌ها، پروفیل و عایق بستگی دارد. دیوارهای دو لایه معمولاً مقاومت بیشتری از تک‌لایه دارند و نوع FR آن را بالاتر می‌برد. اگر فضای شما الزام ضدحریق دارد (مثل راه‌پله یا دیوار بین واحدها)، ساختار را طبق جدول فنی و نظر طراح و آتش‌نشانی انتخاب کنید. درباره‌ی ورق ضدحریق در انواع کناف RG، MR و FR نوشته‌ایم. مقاومت در برابر ضربه هم با افزایش لایه ورق بیشتر می‌شود و برای راهروهای شلوغ یا مدرسه، W112 یا ورق ضدضربه توصیه می‌شود.
ارتفاع دیوار و در و پنجره
ارتفاع مجاز هر دیوار کنافی به نوع پروفیل (عرض و ضخامت)، فاصله‌ی استادها و تعداد لایه‌ی ورق بستگی دارد. دیوار بلندتر نیازمند پروفیل ضخیم‌تر یا فاصله‌ی کمتر است. اگر در دیوار در یا پنجره می‌گذارید، دور بازشو باید با پروفیل تقویتی (قاب) محکم شود. در سنگین (مثل در ضدصدا یا در با وزن زیاد) نیاز به تقویت بیشتر دارد. اگر دیوار قرار است تا سقف نرسد (دیوار نیمه‌بلند)، پایداری آن باید جداگانه بررسی شود. این جزئیات را حتماً از مجری یا طراح بپرسید.
چطور انتخاب کنیم؟
اگر فقط می‌خواهید فضا را تقسیم کنید، W111 کافی است. اگر دیوار باید محکم‌تر و ایمن‌تر باشد، W112. اگر صدا مهم است، فقط تعداد لایه‌ها کافی نیست و ساختار با دو ردیف اسکلت (W115 یا W116) مناسب‌تر است، همراه با عایق پشم سنگ یا شیشه. این‌که چطور عایق انتخاب شود در عایق صوتی و حرارتی در ساخت‌وساز خشک نوشته‌ایم. اگر جداکننده در فضای مرطوب است، نوع ورق را هم با انواع کناف RG، MR و FR کنترل کنید.
مثال‌هایی از انتخاب
دیوار بین اتاق خواب و راهرو در یک خانه: W111 با عایق داخل جداره کافی است.
دیوار بین اتاق خواب فرزند و اتاق والدین: W111 یا W112 با پشم سنگ، بسته به حساسیت به صدا.
دیوار بین دو واحد مسکونی: معمولاً W115 یا W116، چون صدا و آتش هر دو مهم‌اند. ضوابط مقررات ساختمان برای این دیوارها را با طراح در میان بگذارید.
دیوار بین اتاق جلسه و راهرو در دفتر: W112 یا W115 برای حفظ محرمانگی صدا.
دیوار کلینیک و اتاق معاینه: W115 به‌علاوه‌ی عایق، و ورق مناسب برای ضدعفونی و رطوبت.
دیوار موتورخانه یا انبار: بسته به الزام ایمنی و صدا، W112 یا W113 با ورق ضدحریق.
دیوار جداکننده در ساختمان ال اس اف
در ساختمان‌های ال اس اف، دیوارهای جداکننده‌ی داخلی اغلب با همین ساختارهای کنافی ساخته میشوند، چون سبک‌اند و بار اضافی به سازه نمی‌دهند. نکته‌ی مهم این است که دیوارهای باربر ال اس اف خودشان از پروفیل ساخته شده‌اند و ساختار متفاوتی دارند؛ دیوار جداکننده‌ی کنافی نباید با دیوار باربر اشتباه گرفته شود. اتصال جداکننده‌ها به دیوار باربر و سقف باید طوری باشد که حرکت سازه را جذب کند و ترک نخورد. در طبقات بالا هم، دیوار جداکننده روی کف تیرچه‌ای قرار می‌گیرد و باید محل آن در محاسبات کف (بار خطی) دیده شود. بیشتر درباره‌ی سازه در ال اس اف چیست نوشته‌ایم.
نگهداری و تعمیر دیوار جداکننده
دیوار کنافی نگهداری سنگینی نمی‌خواهد. ترک‌های خطی روی درزها را می‌شود با نوار و بتونه ترمیم کرد. اگر قسمتی از ورق آسیب دید (سوراخ یا ضربه)، می‌شود قطعه را برید و عوض کرد. وقتی می‌خواهید تغییری بدهید، مثلاً در جدید باز کنید، قاب‌بندی تقویتی لازم است و بهتر است نقشه‌ی تأسیسات داخل دیوار را داشته باشید تا به لوله یا سیم آسیب نزنید. به همین دلیل از مجری بخواهید در پایان نقشه‌ی مسیر لوله و سیم داخل دیوارها را تحویل دهد یا عکس بدهد. در دیوارهای صدابند هم هر سوراخ جدید (مثلاً پریز تازه) باید آب‌بندی شود تا عملکرد صوتی دیوار از بین نرود.
مراحل اجرا به‌طور خلاصه
- خط‌کشی محل دیوار روی کف و سقف و بررسی تراز.
- نصب رانرها روی کف و سقف و محکم کردن با رولپلاک مناسب (با نوار آب‌بند زیر رانر).
- قرار دادن استادها با فاصله‌ی مشخص و پیچ‌کردن آن‌ها.
- در دیوار دو ردیفه، نصب ردیف دوم با فاصله‌ی مشخص بدون اتصال به ردیف اول.
- عبور تأسیسات (لوله و سیم) و تقویت‌های لازم.
- قرار دادن عایق داخل جداره.
- نصب ورق‌ها از یک طرف، سپس طرف دیگر، با پیچ در فاصله‌ی مشخص.
- درزگیری، آب‌بندی هوا دور دیوار و رنگ.
اشتباه‌های رایج
- اتصال فلزی دو ردیف اسکلت در W115 که صدابندی را از بین می‌برد
- خالی گذاشتن فضای داخل دیوار به‌جای پر کردن با عایق
- فراموش کردن آب‌بندی هوا در پایین و دور دیوار
- جابه‌جا نکردن درز لایه‌ی دوم نسبت به لایه‌ی اول
- پروفیل کم‌ضخامت برای دیوار بلند
- فراموش کردن تقویت دور در و پنجره و پشت وسایل سنگین
- قرار دادن پریز و کلید پشت‌به‌پشت در دو طرف دیوار صدابند
هزینه‌ی هر نوع
هر چه لایه‌ی ورق یا ردیف اسکلت بیشتر شود، مصالح و زمان بیشتری لازم است و هزینه بالا می‌رود. W111 ارزان‌ترین و W116 گران‌ترین است. اما هزینه‌ی واقعی را فقط ورق و اسکلت تعیین نمی‌کند: عایق، ارتفاع، تعداد بازشوها، سطح پرداخت و نوع ورق هم نقش دارند. برای مقایسه‌ی قیمت، مطمئن شوید همه‌ی استعلام‌ها برای یک ساختار و مشخصات یکسان هستند. عدد ثابتی بدون دیدن نقشه نمی‌شود گفت. انتخاب ساختار گران‌تر در جایی که صدا یا ایمنی مهم است معمولاً صرفه دارد و تغییر دیوار بعد از ساخت خیلی گران‌تر است. پس هزینه‌ی کمی بیشتر را در مرحله‌ی طراحی بپذیرید، نه بعد از تحویل.
پرسش‌های رایج
آیا W111 با عایق صدای کافی می‌دهد؟
برای جداکننده‌ی داخلی یک واحد معمولاً قابل قبول است، ولی برای دیوار بین واحدها یا جاهایی که صدا مهم است، کافی نیست. بهتر است ساختار دو ردیفه یا چندلایه انتخاب شود.
آیا می‌شود دیوار کنافی را بعداً برداشت یا جابه‌جا کرد؟
بله، یکی از مزیت‌های آن همین است. ولی اگر دیوار بخشی از سازه (باربر) باشد، نمی‌شود بدون نظر مهندس برداشت. دیوارهای جداکننده‌ی غیرباربر ساده‌تر برداشته میشوند.
آیا روی دیوار کنافی می‌شود تلویزیون یا کابینت نصب کرد؟
بله، با تقویت پشت دیوار. در W112 و ساختارهای چندلایه تحمل بار کمی بیشتر است، ولی باز هم برای وسایل سنگین تقویت لازم است.
ضخامت نهایی دیوار چقدر می‌شود؟
بستگی به عرض پروفیل و تعداد لایه‌ها دارد. W116 قطورترین است. ضخامت دقیق را از جدول فنی و نقشه بگیرید.
برای پروژه‌ی خودتان
طباطبائی کیا انواع دیوار جداکننده را اجرا می‌کند. با ۰۹۱۹۲۲۴۸۴۳۶ تماس بگیرید و صفحه‌های دیوار جداکننده، درای وال و کناف را ببینید. نمونه‌ی کار را هم می‌توانید در مسکونی نیاوران مشاهده کنید.
