ساخت با ال اس اف بیشتر مونتاژ است تا ساختن در محل. قطعات از قبل آماده میشوند و روی فونداسیونی که منتظرشان است سوار میشوند. برای همین ترتیب مراحل و هماهنگی بین آن‌ها اهمیت دارد: اگر یک مرحله عقب بیفتد یا ناقص بماند، همه‌ی مراحل بعدی تحت‌تأثیر قرار می‌گیرند. در ادامه همین ترتیب را می‌گوییم تا بدانید در هر مرحله چه اتفاقی می‌افتد، چه چیزی را باید کنترل کنید و از مجری چه چیزی بخواهید. اگر هنوز با خود سیستم آشنا نیستید، اول ال اس اف چیست را ببینید.
خلاصه‌ی مراحل در یک نگاه
- طراحی و محاسبه
- تولید و آماده‌سازی پروفیل‌ها
- فونداسیون و آماده‌سازی محل
- نصب اسکلت دیوار و سقف
- پوشش اولیه و عایقکاری
- تأسیسات برقی و مکانیکی
- پوشش داخلی و نمای نهایی
- تحویل و کنترل نهایی
این ترتیب در بیشتر پروژه‌ها یکسان است، ولی بعضی کارها هم‌زمان پیش می‌روند. مثلاً تولید پروفیل‌ها با اجرای فونداسیون هم‌زمان انجام میشود و همین یکی از دلایل کوتاهتر بودن زمان ساخت است.
۱. طراحی و محاسبه
پروژه با نقشه‌ی معماری شروع میشود، ولی این نقشه باید با منطق سازه‌ی سبک هماهنگ باشد. محل دیوارهای باربر، ابعاد بازشوها، ارتفاع طبقات و جهت تیرچه‌ها روی محاسبات اثر می‌گذارند. بعد مهندس سازه بارها را حساب میکند و پروفیل‌ها و اتصالات را تعیین میکند. ضوابط معتبر در ایران شامل نشریه‌های ۶۱۲ و ۶۱۳، مبحث ۱۱ مقررات ملی ساختمان و استاندارد ۲۸۰۰ است. خروجی این مرحله نقشه‌ی اجرایی و فهرست قطعات است.
این مرحله را سرسری نگیرید. هر تصمیمی که این‌جا گرفته شود، بعداً تغییرش سخت است. اگر در این مرحله به کارفرما می‌گویند «همین حالا مشخص کنید کابینت‌ها و تلویزیون و رادیاتورها کجا نصب میشوند»، این سؤال بی‌دلیل نیست؛ جواب آن در تقویت‌های پشت دیوار دیده میشود. مرحله‌ی طراحی را کارفرما هم به‌صورت فعال دنبال کند. اگر دوست دارید درباره‌ی طراحی بیشتر بدانید، صفحه‌ی طراحی سازه ال اس اف را ببینید.
چه چیزی را کنترل کنید: نقشه‌ی سازه با نام مهندس، مشخصات پروفیل‌ها، جزئیات اتصال به فونداسیون و محل مهاربندها.
اشتباه رایج: شروع کار با نقشه‌ی معماری و بدون محاسبه‌ی سازه، به این امید که «در حین کار درست می‌کنیم».
۲. تولید و آماده‌سازی پروفیل‌ها
پروفیل‌ها طبق فهرست برش خورده و شماره‌گذاری میشوند. هر چه این مرحله دقیق‌تر باشد، کار در محل سریع‌تر و بی‌دردسرتر انجام میشود. در بسیاری از پروژه‌ها دیوارها به‌صورت پنل‌های آماده در کارگاه مونتاژ میشوند و بعد به محل حمل میشوند. این روش کیفیت و دقت را بالا می‌برد و وابستگی به آب‌وهوای محل را کم میکند. در بعضی پروژه‌ها هم، به‌خصوص در مکان‌های دورافتاده یا با دسترسی دشوار، قطعات به‌صورت جداگانه حمل و در محل مونتاژ میشوند.
چه چیزی را کنترل کنید: ضخامت و برچسب پروفیل‌ها هنگام تحویل مصالح، میزان پوشش گالوانیزه و یکسان بودن آن با قرارداد، سالم بودن قطعات از نظر خمیدگی و خراش عمیق.
اشتباه رایج: پذیرفتن پروفیلی که ضخامت یا پوشش آن با قرارداد فرق دارد، چون «تفاوتش کم است».
۳. فونداسیون و آماده‌سازی محل
سبک بودن سازه به این معنی نیست که میشود پی را سرسری گرفت. نوع پی از روی خاک و بار سازه انتخاب میشود و دقیق بودن تراز آن در نصب دیوارها و سقف مستقیماً اثر دارد. محل انکر بولت‌ها هم باید طبق نقشه از قبل مشخص و در بتن تعبیه شود. اگر زمین شیب دارد، زهکشی و دیوار حائل هم باید پیش‌بینی شود. جزئیات بیشتر را در فونداسیون ساختمان ال اس اف نوشته‌ایم.
چه چیزی را کنترل کنید: تراز سطح پی، موقعیت و تعداد انکر بولت‌ها، وجود عایق رطوبتی بین پی و ترک پایین، و ارتفاع پی از سطح زمین.
اشتباه رایج: بتن‌ریزی بدون کار گذاشتن انکرها و بعداً «کاشتن» آن‌ها.
۴. نصب اسکلت دیوار و سقف
پنل‌ها روی فونداسیون قرار می‌گیرند، به انکر بولت‌ها و به هم وصل میشوند و بعد مهاربندی‌ها نصب میشوند. بعد نوبت سقف یا کف طبقه‌ی بالا است. این مرحله سریع پیش می‌رود و معمولاً یکی از دلایل کوتاه شدن زمان ساخت نسبت به روش‌های سنتی است. چند روز کافی است تا اسکلت یک ساختمان کوچک «ایستاده» دیده شود، و همین تغییر ناگهانی حس پیشرفت زیادی به کارفرما می‌دهد. با این حال نباید از آن غافل شد که کنترل شاقول و تراز در همین مرحله باید با دقت انجام شود، چون هر انحرافی در پوشش‌های بعدی خودش را نشان می‌دهد.
در این مرحله پیچ‌کاری اهمیت زیادی دارد. تعداد و فاصله‌ی پیچ‌ها از روی نقشه‌ی اتصالات تعیین میشود. پیچ شل یا کم، در زلزله و باد ضعف سازه میشود و بعد از بسته شدن دیوار قابل بازبینی نیست.
چه چیزی را کنترل کنید: شاقول و تراز دیوارها، فاصله‌ی استادها، نصب مهاربندها، اتصال به انکر بولت‌ها و تعداد پیچ‌ها.
اشتباه رایج: برداشتن یا کوتاه کردن مهاربند برای «راحت‌تر شدن کار» تأسیسات یا بازشو.
۵. پوشش اولیه و عایقکاری
بعد از اسکلت، لایه‌ی پوشش بیرونی نصب میشود. معمولاً در نما از فایبر سمنت برد استفاده میشود، همراه با یک لایه‌ی ضدنفوذ آب باران زیر آن. داخل فضای بین استادها عایق حرارتی و صوتی می‌آید. این بخش تأثیر مستقیم روی هزینه‌ی انرژی و راحتی ساکنان دارد. بیشتر درباره‌اش در صفحه‌ی عایقکاری و مقاله‌ی عایق صوتی و حرارتی در ساخت‌وساز خشک نوشته‌ایم.
در این مرحله باید به پل حرارتی هم فکر شود. فولاد گرما را منتقل میکند، پس در بسیاری از طرح‌ها یک لایه‌ی عایق پیوسته در بیرون اسکلت اضافه میشود. این لایه از نقطه‌های سرد روی دیوار داخلی جلوگیری میکند.
چه چیزی را کنترل کنید: نوع و ضخامت عایق، اجرای غشای ضدآب با همپوشانی درست، آب‌بندی دور بازشوها، و وجود لایه‌های ضدحریق در جاهایی که طراح پیش‌بینی کرده است.
اشتباه رایج: حذف غشای ضدآب برای صرفه‌جویی، یا اجرای عایق با فضای خالی و ترک‌خورده.
۶. تأسیسات
لوله‌کشی و سیم‌کشی از میان استادها عبور میکند و باید قبل از بستن پوشش داخلی انجام شود. پروفیل‌ها معمولاً از قبل سوراخ‌هایی برای عبور دارند. بریدن پروفیل برای عبور لوله بدون تأیید مهندس سازه اشتباهی است که بعداً گران تمام میشود. لوله‌های آب هم باید با عایق یا غلاف از تماس مستقیم با فلز محافظت شوند تا فرسایش و میعان پیش نیاید.
چه چیزی را کنترل کنید: مسیر عبور لوله‌ها، حفاظ‌ها، تست فشار لوله‌ها پیش از پوشاندن، و ثبت عکس مسیرها.
اشتباه رایج: بریدن بدون هماهنگی پروفیل‌ها و عبور لوله‌ها از مسیرهای غیرمنظم.
۷. پوشش داخلی و نمای نهایی
در داخل از کناف و در فضاهای مرطوب مثل حمام از فایبر سمنت برد استفاده میشود. نمای بیرونی با فایبر سمنت برد ساده یا طرح چوب کار میشود. درزگیری، سطح‌سازی و رنگ ظاهر نهایی را مشخص می‌کنند. برای دیدن این مرحله روی کار واقعی، نصب فایبر سمنت برد روی سازه LSF را بخوانید و پروژه‌ی نمای خشک پانل سیمانی در دماوند را ببینید.
چه چیزی را کنترل کنید: صاف بودن درزها، یکنواختی سطح، فاصله‌ی درزها، محل پیچ‌ها و پوشش لبه‌ها، و رنگ مناسب.
اشتباه رایج: رنگ‌آمیزی با رنگ ناسازگار که بعد از چند ماه پوسته میشود.
۸. تحویل و کنترل نهایی
در پایان اتصالات، پیچ‌ها، درزها و تأسیسات بازبینی و تحویل انجام میشود. بهتر است کنترل کیفیت فقط پایان کار نباشد و در هر مرحله انجام شود، چون بعد از پوشاندن دیوار کنترل آنچه داخلش است ممکن نیست. در تحویل، فهرست مصالح مصرف‌شده، ضمانت‌نامه‌ها، نقشه‌های چون‌ساخت (اجراشده) و عکس‌های مراحل را بخواهید. این مدارک در آینده، برای تعمیر یا فروش، خیلی به کار می‌آید.
چه چیزی را کنترل کنید: بازدید کامل با ناظر، تست عملکرد تأسیسات، بازدید درزها و اطراف بازشوها، و تحویل مدارک.
زمان اجرا چقدر طول می‌کشد؟
زمان دقیق به متراژ، تعداد طبقات و پیچیدگی طرح بستگی دارد. چون قطعات از قبل آماده میشوند و اسکلت سریع بالا می‌رود، زمان ساخت معمولاً کوتاهتر از اسکلت بتنی یا فلزی سنگین است. با این حال این به معنی «چند هفته و تمام» نیست. طراحی، تأمین مصالح، اخذ مجوز، عایقکاری و نازک‌کاری هر کدام زمان خودشان را دارند. برآورد زمان برای پروژه‌ی خودتان را بعد از دیدن نقشه میشود گفت، و بهتر است برنامه‌ی زمانی مرحله‌ای (نه فقط یک تاریخ تحویل) از مجری بخواهید.
فصل ساخت چه تفاوتی ایجاد میکند؟
ال اس اف نسبت به ساخت تر کمتر به فصل وابسته است، ولی کاملاً بی‌تفاوت هم نیست. در زمستان سرد، پیچ‌کاری و کار با دست‌های بی‌دستکش سخت‌تر است و سطوح یخ‌زده یا مرطوب روی فونداسیون قبل از نصب باید خشک شوند. باران و برف زمانی که اسکلت باز است و هنوز پوشش‌ها نصب نشده می‌تواند عایق‌های بدون محافظ را خیس کند. به همین دلیل بهتر است مصالح عایق تا لحظه‌ی نصب در بسته‌بندی و زیر سقف بمانند و بعد از نصب هم لایه‌ی ضدآب هرچه زودتر کشیده شود. در تابستان گرم، فلز زیر نور مستقیم داغ میشود و کار با آن نیاز به احتیاط دارد، ولی از نظر کیفیت اجرا مشکلی ایجاد نمی‌کند. در مناطق بادخیز هم تا زمانی که مهاربندها و پوشش‌ها کامل نشده، دیوارهای سبک باید موقتاً مهار شوند.
برنامه‌ریزی خوب یعنی اجرای مراحل حساس به رطوبت (عایق و پوشش‌های داخلی) را در بازه‌های خشک‌تر سال انجام دادن و مراحل مقاوم‌تر (اسکلت) را در فصل‌های سخت‌تر. مجری باتجربه چنین ملاحظه‌ای را در برنامه‌ی زمانی می‌آورد.
هماهنگی گروه‌ها: جایی که زمان تلف میشود
در یک ساختمان ال اس اف چند گروه کار می‌کنند: فونداسیون، اسکلت، عایق و نما، برق، لوله‌کشی، کناف و نازک‌کاری. اگر ترتیب ورود این گروه‌ها خوب تنظیم نشود، یکی منتظر دیگری می‌ماند و سرعت ذاتی سیستم از بین می‌رود. مثلاً اگر لوله‌کش بعد از بستن پوشش داخلی بیاید، مجبور میشود دوباره دیوار را باز کند. یا اگر برق‌کار مسیرها را بدون هماهنگی با ناظر تعیین کند، ممکن است به مهاربند یا تقویت‌ها آسیب بزند. بهترین راه این است که یک نفر (معمولاً مجری یا سرپرست کارگاه) مسئول ترتیب ورود گروه‌ها باشد و برنامه‌ی هفتگی به همه اعلام شود.
مدارکی که در پایان باید تحویل بگیرید
وقتی ساختمان تحویل میشود، فقط کلید کافی نیست. مدارک زیر را بخواهید و در پوشه‌ای نگه دارید:
- نقشه‌ی چون‌ساخت (آنچه واقعاً اجرا شده، با تغییرات)
- نقشه‌ی سازه و محاسبات نهایی
- فهرست مصالح مصرف‌شده، با مشخصات و برند
- ضمانت‌نامه‌ی مجری و ضمانت‌نامه‌ی مصالح اصلی
- عکس‌های مراحل (به‌خصوص لایه‌های پنهان)
- نقشه‌ی مسیر لوله‌ها و سیم‌ها داخل دیوار
- محل تقویت‌های پشت دیوار برای کابینت و وسایل سنگین
دو مورد آخر در آینده بسیار به کار می‌آیند: وقتی بخواهید میخی بکوبید یا مته بزنید، باید بدانید پشت دیوار لوله یا سیم هست یا نه.
تفاوت اجرای یک‌طبقه و دوطبقه
در ساختمان یک‌طبقه، بار فقط از سقف و دیوارهای همان طبقه می‌آید و اجرا ساده‌تر است. در ساختمان دوطبقه، کف طبقه‌ی دوم با تیرچه‌های فولادی ساخته میشود و دیوارهای طبقه‌ی اول بار بیشتری تحمل می‌کنند. اتصال دیوارها در دو طبقه باید پیوسته باشد و مهاربندی دقیق‌تر. پله هم یک بخش جداگانه است که باید در طراحی از اول دیده شود. چون ال اس اف برای ساختمان‌های کم‌طبقه مناسب است، اغلب پروژه‌های مسکونی یک یا دو طبقه‌اند. وقتی تعداد طبقات بیشتر شود، طراحی باید توسط مهندس با تجربه‌ی بیشتری انجام شود و بررسی‌های بیشتری در مورد زلزله لازم است.
چند سؤال که کارفرماها در طول ساخت می‌پرسند
آیا می‌توانم در حین ساخت تغییر بدهم؟
بله، ولی هر تغییر باید مکتوب و با تأیید مهندس انجام شود. تغییر در مرحله‌ی طراحی ارزان است، بعد از تولید قطعات گران‌تر، و بعد از بستن دیوار گران‌ترین. هر چه زودتر تصمیم بگیرید، بهتر است.
چه زمانی می‌توانم ساختمان را ببینم؟
در هر مرحله‌ی مهم. از مجری بخواهید قبل از پوشش هر قسمت به شما یا ناظر خبر بدهد.
اگر هوا بد باشد کار متوقف میشود؟
بخشی از کارها (تولید قطعات در کارگاه) ادامه پیدا میکند، ولی کارهای بیرونی مثل نما و عایق ممکن است متوقف شوند. این موضوع باید در برنامه‌ی زمانی پیش‌بینی شده باشد.
نظارت چه کسی انجام می‌دهد؟
مهندس ناظر طبق ضوابط، و مجری هم باید کنترل کیفیت داخلی داشته باشد. کارفرما هم می‌تواند با عکس‌برداری و بازدید در نقاط حساس نقش مکمل بازی کند.
اشتباه‌هایی که زیاد دیده میشود
- شروع بدون نقشه‌ی سازه و محاسبات
- پروفیل با ضخامت یا پوشش گالوانیزه‌ی نامناسب
- بی‌توجهی به تراز فونداسیون و محل انکر بولت
- ضعف در درزگیری و عایق رطوبتی نما
- بریدن پروفیل‌ها برای تأسیسات بدون تأیید مهندس
- نبود ثبت عکس از لایه‌های پنهان
اگر به دنبال مجری هستید، چطور مجری ال اس اف را انتخاب کنیم را بخوانید.
نقش کارفرما در طول مراحل
کارفرما در طول ساخت فقط ناظر نیست. باید به‌موقع تصمیم بگیرد (انتخاب مصالح نما، رنگ، پوشش کف)، پرداخت‌ها را طبق قرارداد انجام دهد و از مراحل مهم بازدید کند. بازدید در سه نقطه‌ی حساس خیلی مؤثر است: بعد از اتمام اسکلت و قبل از پوشش، بعد از عایق و غشای ضدآب، و پیش از بستن پوشش داخلی. در این سه نقطه میشود بدون تخصص زیاد کیفیت کار را سنجید و عکس بایگانی کرد.
برای پروژه‌ی خودتان
طباطبائی کیا طراحی، اجرای سازه و پوشش نهایی را به‌صورت یکپارچه انجام می‌دهد. برای مشاوره و برآورد با ۰۹۱۹۲۲۴۸۴۳۶ تماس بگیرید یا صفحه‌ی اجرا و نصب سازه ال اس اف و سازه ال اس اف را ببینید.