سؤال «کدام بهتر است؟» جواب یک‌خطی ندارد. ال اس اف برای یک ویلای دو طبقه گزینهی خوبی است و برای یک برج ده‌طبقه اصلاً گزینه نیست. اسکلت بتنی برای ساختمانهای بلند و سنگین عالی است و برای کسی که عجله دارد و زمین ضعیفی دارد شاید بهترین انتخاب نباشد. پس به‌جای رأی دادن به یک طرف، بهتر است ببینیم هر روش در چه چیزهایی قوی است و کجا می‌لنگد. این مقاله این کار را برای کسی انجام می‌دهد که قصد ساخت ویلا یا ساختمان کمطبقه دارد و می‌خواهد با چشم باز تصمیم بگیرد. اگر تازه با ال اس اف آشنا شده‌اید، اول این توضیح را بخوانید.
اول، سه سیستم را کوتاه بشناسیم
ال اس اف اسکلت سبک از پروفیل‌های فولادی گالوانیزه است که دیوارها باربرند و روی فونداسیون سبک می‌نشینند. اسکلت بتنی ستون و تیر بتن مسلح دارد و دیوارها معمولاً غیرباربرند و با آجر یا بلوک ساخته می‌شوند. اسکلت فلزی از تیرآهن و ستون فولادی ساخته میشود که با جوش یا پیچ‌ومهره به هم وصل می‌شوند و بار را به‌صورت نقطه‌ای به فونداسیون می‌رسانند. هر سه سیستم در ایران ساخته شده‌اند و هر کدام جای خودشان را دارند.
مقایسه در یک نگاه
| معیار | ال اس اف | اسکلت بتنی | اسکلت فلزی |
|---|---|---|---|
| وزن ساختمان | خیلی کم | سنگین | متوسط |
| فونداسیون | سبک‌تر | سنگین | متوسط |
| سرعت اجرا | بالا، چون قطعات از قبل آماده می‌شوند | کندتر، بهخاطر قالب‌بندی و زمان گیرایش بتن | بالا |
| تعداد طبقات مناسب | کمطبقه | از کمطبقه تا بلند | از کمطبقه تا بلند |
| دهانه‌های بزرگ | محدود | ممکن | بسیار مناسب |
| تغییر بعدی در پلان | نسبتاً ساده | سخت | متوسط |
| عایق صدا و گرما | باید در طراحی دیده شود | جرم زیاد کمک می‌کند | نیاز به پوشش و عایق |
| ایمنی در آتش | به لایه‌های ضدحریق وابسته است | ذاتاً مقاوم | نیاز به پوشش ضدحریق |
| نیاز به مجری متخصص | بالا | متوسط | بالا |
این جدول کیفی است. عدد دقیق هر ردیف را فقط محاسبات پروژه‌ی خودتان می‌گوید. در ادامه هر معیار را باز می‌کنیم.
وزن و فونداسیون
در ساختمان بتنی بیشتر وزن از خود سازه می‌آید، و همین وزن در زلزله به نیرو تبدیل میشود. هر چه جرم ساختمان بیشتر باشد، نیروی بیشتری باید فونداسیون و ستون‌ها تحمل کنند. در ال اس اف همه‌چیز سبک‌تر است، پس هم فونداسیون سبک‌تر میشود و هم نیروی زلزله کمتر. اگر زمین ضعیف دارید، شیب‌دار است، یا قصد اضافه کردن طبقه به یک ساختمان قدیمی را دارید، این تفاوت جدی میشود. درباره‌ی نکات پی مقاله‌ی فونداسیون ساختمان ال اس اف را ببینید.
در مقابل، اگر زمین سالم و سنگی دارید و ساختمان بلندتر می‌خواهید، سنگینی بتن مشکلی نیست و حتی در بعضی موارد جرم زیاد کمک می‌کند. پس این معیار فقط وقتی به نفع ال اس اف است که شرایط زمین یا طرح از آن حمایت کند.
زمان و برنامه‌ریزی
بتن‌ریزی و قالب‌بندی چند مرحله دارد و بعد از هر مرحله باید منتظر ماند تا بتن به مقاومت لازم برسد. در ال اس اف قطعات در کارگاه آماده می‌شوند و وقتی فونداسیون آماده است، اسکلت به‌سرعت بالا می‌رود. این فرق برای کسی که اجاره می‌دهد، وام دارد یا می‌خواهد قبل از فصل بارندگی کار را ببندد، ارزشمند است.
اسکلت فلزی هم سریع است، ولی هنوز وابسته به جوشکاری یا اتصالات سنگین‌تر در محل است و برای دیوارچینی و نازک‌کاری پس از آن باز هم زمان لازم است. در ال اس اف بخش‌های بیشتری از کار در کارگاه و در یک خط تولید انجام میشود و نصب تقریباً مستقیم به سمت تکمیل می‌رود.
هزینه
در این مقایسه بیشترین پرسش درباره‌ی هزینه است و صادقانه‌ترین جواب این است که به طرح بستگی دارد. در ال اس اف هزینهی فونداسیون و زمان کمتر میشود، ولی مصالح نما، عایق و جزئیات اجرا هزینهی خودشان را دارند. در اسکلت بتنی هزینهی قالب‌بندی و نیروی کار زیاد است و در اسکلت فلزی قیمت فولاد و جوشکاری تعیین‌کننده است. نمی‌شود بدون نقشه گفت کدام ارزانتر است. اگر کسی بدون دیدن نقشه به شما قیمت قطعی و «مقایسهی قطعی» داد، با احتیاط برخورد کنید.
یک راه منطقی برای مقایسه این است که از دو یا سه مجری برآورد کامل بر اساس همان نقشه بگیرید و مطمئن شوید همه‌ی بخش‌ها (فونداسیون، عایق، نما، تأسیسات، نازک‌کاری) در هر دو برآورد آمده است. بعد قیمت‌ها را کنار هم بگذارید. مقایسهی قیمتی که یکی عایق دارد و دیگری ندارد، نتیجه‌ای ندارد.
ارتفاع و دهانه
اینجا ال اس اف محدودیت جدی دارد. این سیستم برای ساختمانهای کمطبقه طراحی شده و دهانه‌های بزرگ بدون ستون را نمی‌تواند پوشش دهد. اگر قصد ساخت ساختمان چندطبقه‌ی بلند یا فضای بدون ستون با دهانه‌ی خیلی بزرگ دارید، اسکلت فلزی یا بتنی انتخاب درست است. اسکلت فلزی در دهانه‌های بزرگ از بتنی سبک‌تر و سریع‌تر است و برای سوله‌ها و فضاهای صنعتی رایج است.
تغییرات بعدی و قابلیت اصلاح
ساختمانهای زنده‌اند: فرزندان بزرگ می‌شوند، خانواده تغییر می‌کند، شغل عوض میشود. توانایی تغییر دادن ساختمان بعد از ساخت اهمیت دارد. در ال اس اف دیوارهای غیرباربر را میشود نسبتاً ساده برداشت یا جابه‌جا کرد و تأسیسات داخل جداره قابل دسترسی است. با این حال چون دیوارهای باربر بخشی از سازه‌اند، حذف یا باز کردن آن‌ها با نظر مهندس سازه باید باشد. در ساختمان بتنی، شکستن دیوار غیرباربر آجری آسان است ولی ستون و تیر بتنی را نمی‌توان دست زد. در اسکلت فلزی تغییر ساده‌تر از بتن است ولی نیاز به جوشکاری و بررسی دارد.
صدا، گرما و راحتی
جرم زیاد بتن و آجر به عایق صدا کمک می‌کند و دیوار سنگین گرما را نگه می‌دارد و دیرتر پس می‌دهد. ساختمان ال اس اف سبک است، پس برای رسیدن به همین سطح راحتی به عایق خوب نیاز دارد. وقتی عایق صوتی و حرارتی درست اجرا شود، تفاوت در حد قابل قبولی است، ولی اگر این بخش حذف شود، ساختمان سبک از نظر آسایش از ساختمان سنگین عقب می‌ماند. جزئیات اجرای عایق را در عایق صوتی و حرارتی در ساخت‌وساز خشک نوشته‌ایم.
آتش‌سوزی
بتن ذاتاً در برابر آتش مقاوم است و نیاز به پوشش جداگانه ندارد. اسکلت فلزی و ال اس اف هر دو در دمای بالا مقاومتشان را از دست می‌دهند و باید با پوشش ضدحریق محافظت شوند. در ال اس اف این پوشش معمولاً کناف FR یا فایبر سمنت برد است که بخشی از سیستم محسوب میشود. انواع کناف: RG، MR و FR را اگر برای انتخاب ورق ضدحریق می‌خواهید بخوانید.
کجا ال اس اف انتخاب مناسبی است؟
ویلا، خانه‌ی کمطبقه، سوئیت، دفتر کار و اضافه اشکوب. اگر ساخت ویلا مدنظر شماست، ویلای LSF و نمونه‌ی اجراشده‌ی ویلای دماوند را ببینید. اگر روی ساختمان موجود می‌خواهید طبقه اضافه کنید، اضافه اشکوب مسیر کار را توضیح داده است. در زمین‌های دورافتاده که حمل مصالح سنگین سخت است، قطعات سبک ال اس اف هم مزیت دارند.
کجا باید سراغ سیستم دیگر رفت؟
برای ساختمان بلند، دهانه‌های بزرگ، و پروژه‌هایی که جرم زیاد بخشی از طراحی است (مثل بعضی فضاهای صنعتی یا ساختمان‌هایی که عایق صوتی سنگین می‌خواهند)، بتنی یا فلزی انتخاب منطقی‌تری است. صادقانه می‌گوییم که برای این پروژه‌ها ال اس اف را پیشنهاد نمی‌کنیم. اگر هم می‌خواهید سیستمی با حداقل نیاز به عایق‌کاری و چیزی که «سنگین و ماندگار» حس شود، شاید بتن بیشتر با سلیقه‌ی شما بخواند.
سه سناریوی واقعی و انتخاب مناسب برای هر کدام
سناریوی اول: ویلای دوطبقه‌ی شخصی در لواسان یا دماوند. زمین نسبتاً شیب‌دار است، می‌خواهید قبل از تابستان بعدی ساختمان آماده باشد و پلان ساده است. این دقیقاً جایی است که ال اس اف می‌درخشد: فونداسیون سبک، اسکلت سریع، و نمای خشک که نیازی به صبر کردن برای خشک شدن ندارد. اسکلت فلزی هم گزینهی خوبی است، اما نیاز به جوشکاری و کار بیشتر در محل دارد. بتن در این سناریو سخت‌ترین و کندترین انتخاب است، مگر این‌که سلیقه‌ی ساختمان سنگین بر بقیه‌ی ملاحظات غلبه کند.
سناریوی دوم: اضافه کردن یک طبقه به خانه‌ی قدیمی. ساختمان آجری یا بتنی موجود پیش‌تر طراحی شده و ظرفیت محدودی دارد. اضافه کردن طبقه‌ی بتنی تقریباً غیرممکن یا گران است، چون وزن زیاد به پی و دیوارهای قدیمی وارد میشود. ال اس اف بهدلیل وزن کم اینجا بیشترین امتیاز را دارد، ولی بررسی سازه‌ی موجود (و در صورت لزوم مقاوم‌سازی) قبل از هر چیز ضروری است. این همان کاربردی است که در اضافه اشکوب بیشتر توضیح داده‌ایم.
سناریوی سوم: انبار یا کارگاه بزرگ با دهانه‌ی ۱۵ تا ۲۰ متر. اینجا ال اس اف کنار می‌رود. دهانه‌ی بزرگ و بار صنعتی کار اسکلت فلزی (سوله) است و ال اس اف برای آن طراحی نشده است. اگر کسی به شما چنین پیشنهادی داد، دلیل فنی‌اش را بپرسید.
سیستم باربر در سه روش، به زبان ساده
در ساختمان بتنی، ستون‌ها و تیرها یک «قاب» می‌سازند که بار را به پی می‌رسانند و دیوارها فقط جداکننده‌اند. اگر زمین‌لرزه بیاید، قاب است که شکل میگیرد و انرژی را جذب می‌کند. در اسکلت فلزی هم همین منطق هست ولی با تیر و ستون فولادی و اتصالات جوشی یا پیچی. در ال اس اف منطق فرق دارد: «دیوار باربر». همه‌ی دیوارها با مهاربندی در برابر نیروی جانبی مقاوم می‌شوند و بار به‌صورت خطی به پی می‌رسد. این تفاوت باعث میشود طراحی آن بیشتر از آن‌که روی چند ستون قطور تمرکز کند، روی تعداد زیاد قطعات کوچک و اتصالات آن‌ها تمرکز کند. به همین دلیل کیفیت اتصال و پیچ‌کاری در ال اس اف مهم‌تر از آن چیزی است که در نگاه اول به نظر می‌رسد.
دسترسی به مصالح و نیروی ماهر
بتن و آجر و تیرآهن مصالحی هستند که تقریباً همه‌جا پیدا می‌شوند و بناها و جوشکارهای زیادی با آن‌ها آشنا هستند. نیروی ماهر ال اس اف محدودتر است و پروفیل گالوانیزه و پیچ مخصوص و فایبر سمنت برد را باید از تأمین‌کننده‌ی مطمئن گرفت. این موضوع بیشتر در شهرستان‌ها و مناطق دورافتاده اهمیت پیدا می‌کند. اگر مجری شما قطعات را در کارگاه آماده می‌کند و فقط مونتاژ را در محل انجام می‌دهد، مشکل نیروی ماهر محلی بسیار کمتر میشود.
مجوز و ضوابط
در هر سه روش ساخت باید طبق ضوابط شهرداری و نظام مهندسی و با پروانه‌ی ساخت انجام شود. فرق در این است که برای ال اس اف باید ضوابط خاص آن (نشریه‌های ۶۱۲ و ۶۱۳، مبحث ۱۱ و استاندارد ۲۸۰۰) در طراحی لحاظ شود. توضیح این ضوابط را در نشریه ۶۱۲ و ۶۱۳ برای ساختمانهای LSF خوانده‌ایم. اگر مسئول صدور پروانه یا ناظر شما با سیستم آشنا نیست، مستندات فنی و نقشهی سازه به او کمک می‌کند.
نگهداری و عمر ساختمان
ساختمان بتنی و آجری با نگهداری معمول سال‌ها دوام دارند و بیشتر مراقبت‌ها روی نما و عایق رطوبتی است. ساختمان ال اس اف هم نگهداری سنگینی نمی‌خواهد، ولی چون جداره‌ها نازک‌اند، سالم بودن نما و درزگیری‌ها حساس‌تر است. اگر ترک یا نشتی کوچک زود ترمیم شود مشکلی پیش نمی‌آید. در اسکلت فلزی هم نگهداری رنگ یا پوشش ضد زنگ اهمیت دارد. فراموش نکنید که کیفیت اجرا تعیین‌کننده‌ترین عامل عمر هر سه سیستم است.
اشتباه‌های رایج در مقایسه
- مقایسهی قیمت بدون یکسان کردن محدوده‌ی کار: برآوردها باید شامل مصالح و کارهای مشابه باشند.
- تصمیم بر اساس شنیده‌ها: «ال اس اف ضعیف است» یا «بتن همیشه بهتر است» حرف بی‌پشتوانه است. به محاسبات و نمونه‌ی اجراشده اعتماد کنید.
- نادیده گرفتن خود مجری: بهترین سیستم با مجری بد نتیجه‌ی بد می‌دهد، و سیستم متوسط با مجری خوب نتیجه‌ی خوب.
- فراموش کردن زمان: هزینهی زمان (اجاره، وام، تأخیر) را حساب کنید، نه فقط هزینهی مصالح.
- اعتماد به یک نفر: درباره‌ی انتخاب سیستم از چند مهندس یا مجری نظر بگیرید.
چطور تصمیم بگیریم؟
چند سؤال ساده کمک می‌کند. ساختمان چند طبقه است؟ اگر بیشتر از کمطبقه است، ال اس اف کنار می‌رود. زمین ضعیف است یا شیب دارد؟ اگر بله، سبک بودن ارزش بیشتری پیدا می‌کند. زمان برایتان حیاتی است؟ ال اس اف و اسکلت فلزی جلوترند. بودجه‌ی عایق دارید؟ اگر نه، ال اس اف ریسک دارد. فضای بدون ستون بزرگ می‌خواهید؟ اسکلت فلزی. به ساختمان سنگین و بی‌دردسر از نظر صدا و گرما علاقه دارید؟ بتن.
پیش از تصمیم، ضعف‌های ال اس اف را هم بدانید: مزایا و معایب سازه ال اس اف را بخوانید. برای انتخاب مجری هم مجری ال اس اف را چطور انتخاب کنیم را ببینید. اگر برای پروژه‌ی خودتان نظر کارشناسی می‌خواهید، با ۰۹۱۹۲۲۴۸۴۳۶ تماس بگیرید و صفحه‌ی سازه ال اس اف را هم از نظر بگذرانید.